چند وقت پیش داشتم نگاهی به مجله های قدیمی می انداختم ٬ در یکی از مجله ها به مصاحبه ای بر خوردم با یک آهنگساز آمریکایی در باره ی یکی از ساخته هاش به نام :"اپرای راک مصدق".من قبلا این مطلب را خوانده و بی تفاوت از کنارش رد شده بودم اما این بار که خواندمش برای من خیلی جالب بود و البته کمی هم تو فکر رفتم.

از این جهت جالب بود که می دیدم در آن سوی آبها با جوی که رسانه ها ایجاد کردند و افکار عمومی را به هر طرف که می خواهند می برند٬در دورانی که مردم کشوری همچون آمریکا ٬ کشور ما را اغلب با جنگ ٬گروههای تروریستی و متحجر و کتابی مثل "بدون دخترم هرگز" می شناسند٬هنرمندی ٬اثری درباره ی واقعه ی کودتای ۲۸ مرداد خلق می کند و تلاش می کند شخصی مانند مصدق را بشناسد.او دور از جنجال های تبلیغاتی و بدون تعصب ٬سعی در بیان حقیقت دارد٬حقیقتی که چندان تصویر زیبایی از سیاست مداران کشورش نشان نمیدهد. البته این چیز غریبی در آمریکا نیست.

 و البته سوالاتی هم در ذهن من به وجود آورد. اینکه چرا ما در پی شناخت بزرگانمان بر نمی آییم ؟ به جای آن یا از آنها اسطوره می سازیم یا به خاطر اینکه با هم فکران ما مخالفت کرده اند آنها را می کوبیم.چرا ما همیشه گذشته خود را با تعصب نگاه می کنیم و سعی نمی کنیم واقعیت امر را درک کنیم؟چرا بعد از این همه سال ما هنوز درگیر وقایعی مثل مشروطیت ٬ایجاد جبهه ی ملی در دهه سی یا انقلاب سال پنجاه و هفت هستیم و هنوز نتوانستیم دلایل نا کامی هایمان را درک کنیم و هیچ وقت هم تلاشی واقعی برای درکشان نکرده ایم٬همیشه یا با تعصب به قضیه نگاه کردیم یا با گفتن اینکه:« گذشته را ول کن و الان رو بچسب» خودمان را راحت کردیم ٬غافل از اینکه تا گذشته را درک نکنیم از درک آنچه در حال حاضر به وقوع می پیوندد عاجزیم٬دیگر آینده که جای خود دارد.

باز هم سوالاتی هست که برایم بی جواب مانده که حوصله ی گفتنشان را ندارم چون می دانم هر چقدر بگویم باز هم سوالی بی جواب در ذهنم هست .در زیر هم متن کامل مصاحبه با مایکل مین آهنگساز اپرای راک مصدق را بر گرفته از ماهنامه ی فرهنگ و آهنگ (شماره ی پنجم خرداد ۱۳۸۴) را می توانید بخوانید .

                                                               ***     

لفظ کودتا همواره یادآور تصاویری از ژنرال های یاغی برخی از کشورهای جهان سوم است که با استفاده از اصل غافلگیری یک شبه اداره ی حکومت را در دست گرفته و بی درنگ با سیمایی مغرور بر صفحه ی تلویزیون ظاهر شده و ...

تاریخ معاصر ایران نیز با کودتا بیگانه نیست.کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که موجب برکناری دولت مصدق شد همواره نقطه ی سیاهی در تاریخ معاصر کشورمان به حساب می آید. حتی امروز با گذشت بیش از پنج دهه از آن روزگار هنوز بسیای از آگاهان سیاسی در محافل رسمی و آکادمیک جهان به بررسی تاثیرات این رویداد بر شکل گیری وضعیت حال حاضر خاورمیانه می پردازند.

با توجه به نقش ایالات متحده در این کودتا٬هر گونه اظهار نظری از سوی امریکایی ها همواره از جذابیت ویژه ای نزد ایرانیان برخوردار بوده است.مانند اعتراف دولت امریکا به انجام کودتا و عذر خواهی مقامات رسمی آن کشور که در هنگام ریاست جمهوری "کلینتون" ابراز شد.

"اپرای مصدق" نیز کم بیش اینگونه است.رویدادی که ارتباط مستقیم با ماجرای کودتا دارد و البته در ایالات متحده امریکا به وقوع پیوسته.

شاید بسیار دور از ذهن جلوه کند که هنرمندی در آن سوی آبها ماجرای کودتای ۲۸ مرداد را دستمایه ی اثر هنری خود قرار دهد.ساخت اپرای راک "مصدق" اثر "مایکل مین" در نوع خود رویدادی در خور توجه است.این اثر در قالبی بسیار آوانگارد و به شیوهای حرفه ای ارائه شده است.این اثر چیزی نیست که به عنوان یک شنونده ی ایرانی بتوان بی اعتنا از کنارش گذشت.برای ساخت این اپرا تمام جزئیات مربوط به آن دوره ی تاریخی٬ یعنی دهه ی ۳۰ خورشیدی و روابط سیاسی میان ایران و امریکا در آن روزگار مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته و هنرمند برای ارائه ی روایتی درست از این رویداد تاریخی حتی از اسناد منتشر شده ی سازمان C.I.A نیز سود جسته و همچون یک مستند ساز با سابقه ٬مو شکافانه و با رعایت بی طرفی کامل به شرح ماجرا پرداخته و به نظر می رسد سربلند از پس اجرای این مهم بر آمده است.

مایکل مین٬دانش آموخته ی دانشگاه ایالتی شمال تگزاس است و در طول زندگی اش به بازیگری و ترانه سرایی پرداخته٬ در زمینه ی برنامه نویسی کامپیوتر و همچنین طراحی وب سایت تجربه هایی داشته است.اما بیش از همه سرگرم بازیگری در تئاترهای "برادوی"بوده است.

در پیشانی وب سایت مایکل مین ٬ در بخشی که مربوط به اپرای مصدق است٬ با چنین تیتری روبرو می شویم:

"در سال ۱۹۵۳ ایران دارای یک دولت منتخب مردم بود.این است روایت چگونگی رفع آن مشگل به وسیله ی سازمان C.I.A"

مختصری درباره ی کودتا از زبان مایکل مین...

به نظر من کودتای سال ۱۹۵۳ ایران اهمیت بسیاری برای آمریکایی ها و تاریخ معاصر جهان دارد.دخالت مخفیانه ی دولت آمریکا در اوضاع ملت های دیگر ٬یک داستان نیست. کودتای ۱۹۵۳ ایران سرآغاز موج تازه ای از تجاوزگری در سیاست خارجی آمریکا بود.ناخشنودی ایرانیان از آمریکا تا اندازه ی زیادی به خاطر همین کودتا است٬که همچنان دست آویزی برای نام گذاری آمریکا به عنوان شیطان بزرگ است.بدیهی است که تنش میان دو کشور ممکن است موجب غوطه ور شدن بخش هایی از دنیای ما در آشوب شود.

آشنای شما با ماجرای کودتا چگونه بود ؟

آشنایی من با این ماجرا ابتدا با خواندن یک مقاله ی بسیار جالب در روزنامه ی"نیویورک تایمز" آغاز شد که در بهار سال ۲۰۰۰ چاپ شده بود.انتشار آن مقاله هم زمان شد با چاپ اسنادی که در اثر گذشت زمان برای اولین بار از طبقه بندی محرمانه خارج می شد.از جمله ی این اسناد پروندهای مربوط به ماموری به نام "ریچارد ویلبورد^۱" بود. گزرشی از یک ماموریت با جزئیات کامل از کارهایC.I.A.

به جز اسنادی که به آن اشاره کردید آیا منابع دیگری برای تحقیق در اختیار داشتید ؟

البته ٬در کتابی با عنوان "همه ی مردان شاه"^۲ به قلم "استیون کینزر" که در بهار سال ۲۰۰۴ منتشر شد نیز مصاحبه ای با همان ماموری که نام بردم ٬انجام شده که شامل بخشی از اسناد مربوط به کودتا است و همگی روی اینترنت موجود است.

انگیزه ی اصلی شما از پرداختن به این موضوع چه بود ؟

پروژه ی اپرای "مصدق" به پیشبرد مطالعه ی شخصی من ٬ به هدف درک عقاید مصدق اختصاص دارد.

فعالیت شما در زمینه ی موسیقی برای نخستین بار از کجا شروع شد ؟

من در سال ۱۹۸۱ به همراه (Drum & Bugle Corpse ) درامز مینواختم.در سال ۱۹۸۴ در "مادیسون اسکات" نوازندگی درامز را ادامه دادم.این نوع موسیقی بیشتر مورد پسند جوان های زیر ۲۱ سال است. ما برای یک اجرای ۱۲ دقیقه ای که معمولا در وسط زمین چمن فوتبال امریکایی و در فواصل میان دو نیمه انجام می شد ٬تمرین های فراوانی انجام می دادیم.اجراهای اصلی معمولا هنگام تابستان در سطح کشور انجام می شد.یک گروه معمولا شامل تعدادی نوازنده ی سازهای بادی برنجی است٬همین طور تعدادی نوازنده ی سازهای کوبه ای به همراه گروهی که کار نگه داشتن و چرخاندن پرچم ها را بر عهده دارند.ما معمولا پس از گذاراندن تمرین های جدی و دشوار ٬در طول تابستان به یک یا دو تور می رفتیم.

ساختن اثار موسیقی از این دست را از کی شروع کردید ؟

من یک ترانه سرا هستم. تا سال ۱۹۹۲ سرگرم نوشتن تئاترهای موزیکال بودم و همواره در حال روزنامه خواندن٬برای پیدا کردن سوژه.در حقیقت به دنبال مواد اولیه ی کارم برای ساخت یک کمدی موزیکال تازه می گشتم.تا زمانی که با آن مقاله در نیویورک تایمز روبرو شدم.آن مقاله را بی درنگ در حافظه ی رایانه ام ذخیره کردم.از آن پس به مسیر دیگری گام نهاده و در نوعی حالت گذار قرار گرفتم.از هنرهای نمایشی و کمدی موزیکال دور شده و ایده های دیگری در ذهنم شناور شد.هم زمان مفهوم متناقضی از یک اپرای راک بر پایه ی ماجرایی تاریخی در من شکل گرفت.اپرایی که نمایشی از تجربیات انسانی بود.

مراحل آغازین ساخت این اثر چگونه شکل گرفت ؟

سرمایه گذاری به وسیله ی بانک موسیقی انجام شد و پس از آن نخستین مرحله ی تولید اولیه با همان سرمایه گذاری پیش تولید آغاز شد. البته تولید تمام عیار چنین آثاری قدری جاه طلبانه و نیازمند همتی بلند است.چیزی است به دشواری نگه داشتن یک گوریل غول پیکر در قفس آن هم بدون حرکت!برای من تئاتر تجربه ای متفاوت است.البته بسیار پر دردسر ٬پر خرج و گاهی هم ناخوشایند. به هرحال نمایش کاری است مناسب و درخور توجه که قوانین سخت و محدودیت های فنی بسیاری با خود به همراه دارد.در مورد این کار هم فضای پس از یازده سپتامبر و نیز مسئله ی حمله ی آمریکا به افغانستان و عراق وجود داشت .با قرار گرفتن در این فضای عجیب٬به ساخت اپرای راک درباره ی کودتای سال ۱۹۵۳ نزدیک شدم.

تصمیم گیری در مورد انتخاب نوازندگان و مدیریت کار چگونه انجام شد ؟

من از یک گروه نوازنده ی موسیقی راک با کیفیت ممتاز و منحصر به فرد استفاده کردم.همچنین برای این که از پس مدیریت کار به خوبی برآیم٬از حجم بازیگران کاستم تا این که توانستم تمامی نیازهای فنی کار را برآورده کنم. 

مدت زمان اپرای مصدق چقدر است و برای اولین بار در کجا اجرا شد؟

اپرای راک از طبیعتی انتزاعی برخوردار است و همین مسئله توجیهی است برای خلاصه کردن این ماجرای بلند تاریخی در حد یک کار ۴۵ دقیقه ای.اپرای مصدق در سپتامبر سال ۲۰۰۳ ساخته شد.اوج این کار مربوط می شود به حضور در جشنواره ی "فرینج^۳" نیویورک ٬ در ژانویه ی ۲۰۰۴ همچنین در هفدهم اگوست ۲۰۰۴ (۲۸ مرداد)در سالگرد کودتای ۱۹۵۳ به مدت دو شب به اجرا گذاشته شد ٬اجرایی که رامین مصدق ـ نوه ی دکتر مصدق ـ از نزدیک بیننده ی آن بود.

اپرای مصدق از چند قطعه یا به عبارتی پرده تشکیل شده است؟

این اثر از ۱۲ قطعه ی جداگانه تشکیل شده که البته دارای پیوستگی موضوعی است به صورتی که هر یک به ترتیب بخشی از ماجرا را از آغاز تا پایان روایت می کند. نام گذاری بخش های دوازده گانه ی اثر به شرح زیر است:

۱-رویای ایران(Dream of Persia)

۲-در انتظار آینده(Witing for the Future)

۳-سیاست کشتی جنگی(Gunboat Diplomacy)

۴-حمله به کمونیست ها(Fight the Connunists)

۵-ای شاه(Da Shah)

۶-جان به در بردن(Survive)

۷-امضای حکم(Sign the Degree)

۸-شب بلند تابستانی(Long Summer Night)

۹-آرامش پیش از طوفان(Calm Before Stom)

۱۰-یارگیری دوباره(Regroup)

۱۱-پایانی(Final)

۱۲-کار سازمان سی آی ای(Worken Fo C.I.A)

بازیگران یا به عبارتی نوازندگان این اثر چه کسانی هستند؟

چهار نوازنده ی اصلی عبارتند از:"پاتریک فرانکفورت"٬ نوازنده ی گیتار و نقش مصدق٬"کریس مک باورنی"٬نوازنده ی گیتار و نقش شاه٬"جاناتان روت"٬نوازنده ی گیتار باس و نقش "ویلبورت"مامور سی آی ای٬"برایان اسینگ"٬نوازنده ی دزامز.

------------------------------------------------------------------------------

۱. ریچارد ویلبورد مامور سازمان سی آی ای در ماجرای کودتای ۲۸ مرداد

۲. کتاب همه ی مردان شاه به فارسی ترجمه شده است

۳. جشنواره ی تئاتر فرینج نیو یورک